  Jak zapisa dane na CD pod Linux-em.
  Autor: Winfried Trmper, winni@xpilot.org
  v2.0, 10 Sierpnia 1997
  Wersja polska: Bartosz Maruszewski
  B.Maruszewski@zsmeie.torun.pl
  v1.0, 18 Wrzenia 1997


  Dokument ten zosta napisany w standardzie ISO-8859-2.  Orygina tego
  dokumentu znajduje si pod adresem www.shop.de.

  1.  Wprowadzenie.


  Moje pierwsze dowiadczenia z zapisem pyt CD odbyway si na
  podstawie "Linux CD Writer mini-HOWTO" Matta Cutts (cutts@ms.uky.edu
  <mailto:cutts@ms.uky.edu>). Dziki Matt!

  Pomimo, i najpierw chciaem tylko uaktualni jego mini-HOWTO,
  przepisaem go w caoci po tym jak zdaem sobie spraw ile si
  zmienio od 1994 roku.


  1.1.  Zastrzezenie.


  Ja (Winfried Truemper) zrzekam si wszelkich gwarancji odnonie tego
  dokumentu, wcznie z wszystkimi wczonymi gwarancjami handlowymi. W
  adnym wypadku nie jestem odpowiedzialny za jakiekolwiek bezporednie
  i porednie zniszczenia, w wyniku ktrych nastpia utrata
  uywalnoci, danych czy dochodw wynikajce z uywania tego dokumentu.
  Krtko: uywaj na wasn odpowiedzialno.


  1.2.  Proponowane dokumenty do przeczytania.


  CD-R FAQ (www.cd-info.com <http://www.cd-info.com/CDIC/Technology/CD-
  R/FAQ.html>) jest dokumentem z oglnymi pytaniami dotyczcymi
  nagrywalnych pyt CD.

  "Linux CD-ROM HOWTO" wyjania wszystko co powinno si wiedzie na
  temat napdw CD-ROM pod Linux-em. Dodatkowo moesz te zerkn do
  "SCSI HOWTO" i "Kernel HOWTO".


  1.3.  Terminologia ... lasery na max ... ognia!


  CD-ROM to skrt od "Compact Disc Read Only Memory", nonik danych
  wykorzystujcy laser optyczny do wyczuwania mikroskopijnych zaglebien
  na srebrnym, byszczcym dysku. (Byszczenie pochodzi od aluminiowej
  warstwy, ktra jest nonikiem.) Zaglebienia reprezentuj bity
  informacji (w pewien sposb) i s takie malutkie, e jakie kilka
  bilionw mieci si na pycie. Przez to CD jest nonikiem duych
  iloci danych.

  Termin CD-R jest skrtem od "CD-ROM Recordable" i odnosi si do pyty
  CD, ktra nie ma tych mikrospijnych zaglebien na powierzchni.

  Zamiast aluminiowej warstwy (srebro) ma specjalny "film" (kolorowy), w
  ktrym "mikroskopijne zaglebienia)" mog by wypalone. Robi si to
  przez nadanie laserowi, ktry normalnie tylko wykrywa zaglebienia,
  troch wikszej mocy, tak e zaglebienia s wypalane. Takie dziaanie
  moe by podjte tylko raz na CD-R.

  Jednak mona sobie zostawi miejsce na pniejsze nagrywanie, tworzc
  wielosesyjn pyt CD.

  To mini-HOWTO objania zadanie zapisu na CD-R. Witamy na pokadzie,
  kapitanie!


  1.4.  Obsugiwane zapisywarki.


  Szzegowa lista modeli, ktre zostay podane jako nie wsppracujce
  jest dostpna pod adresem (www.shop.de <http://www.shop.de/cgi-
  bin/winni/lsc.pl>)
  Lista ta bdzie zawarta w przyszych wersjach tego mini-HOWTO.

  Jeli twj sprzt nie jest obsugiwany, to wci moesz uy Linux-a
  do przygotowania materiau na CD, ale potem musisz uy narzdzi DOS-
  owych, eby zapisa dane na pyt. Moesz tak zrobi, bo wikszo
  oprogramowania DOS-owego nie radzi sobie z dugimi nazwami plikw
  dostpnymi w Linux-ie.

  W tym przypadku moesz opuci wszystkie sekcje zwizane ze sprztem
  (te o urzdzeniach SCSI i cdwrite).


  1.5.  Obsugiwane "zalety".


  W tej chwili oprogramowanie do wypalania pyt CD pod Linux-em posiada
  nastpujce cechy:


         Cecha            cdwrite-2.0     cdrecord-1.5
         --------------------------------------------
         Wielosesyjno  tylko czciowo     tak

         RockRidge       tak (mkisofs)   tak (mkisofs)
         El Torito       tak (mkisofs)   tak (mkisofs)



  RockRidge jest rozszerzeniem pozwalajcym na dusze nazwy i gbsz
  struktur katalogw. El Torito moe by uywane do tworzenia
  startowych (bootable) pyt CD. Przeczytaj doczon dokumentacj na
  temat tych specjalnych cech.

  Sekcja ``2.8'' pokazuje skd mona pobra wspomniane oprogramowanie.


  1.6.  Listy dyskusyjne.


  Jeli chcesz si przyczy do grupy rozwojowej (w celu aktywnej
  pomocy), wylij list na adres cdwrite-request@pixar.com
  <mailto:cdwrite-request@pixar.com> i umie sowo subscribe w treci
  listu.


  1.7.  Najnowsza wersja.


  Najnowsza wersja tego dokumentu jest zawsze dostpna pod adresem
  www.shop.de <http://www.shop.de/~winni/linux/cdr/>.



  2.  Przygotuj swojego Linux-a do nagrywania pyt.



  2.1.  Ustaw sprzt.


  Zamknij system, wycz komputer i podcz nagrywark do szyny SCSI.

  Upewnij si, e szyna SCSI jest poprawnie zakoczona i wybierz dla
  nagrywarki wolne SCSI-ID. Zajrzyj do "SCSI-HOWTO" jeli nie jeste
  pewien. Jeli kompletnie nie masz pojcia, to zapytaj jakiego
  eksperta.

  Wcz zasilanie i sprawd komunikaty wywietlane przez BIOS kontrolera
  SCSI natychmiast po wczeniu zasilania. Jeli twoja nagrywarka nie
  zostanie rozpoznana, to wr do kroku (b). Powiniene zobaczy mniej
  wicej taki komunikat:


  brakuje mi obrazka: ma kto moe screenshot-a tego komunikatu?




  2.2.  Uwaga na temat zapisu CD pod Linux-em.


  W przeciwiestwie do innych rzeczy, jdro nie potrzebuje adnych at,
  eby mc zapisywa pyty CD. Chocia plik w rdach jdra
  drivers/scsi/scsi.c zawiera linie:


         case TYPE_WORM:
         case TYPE_ROM:
          SDpnt->writeable = 0;



  Oznacza to tylko tyle, e CD i WORM nie s zapisywalne poprzez
  standardowe urzdzenia /dev/sda - /de/sdh co jest w porzdku.

  Zamiast uy tych urzdze do zapisu pyt CD uywa si do tego celu
  tzw. oglnych (generic) urzdze SCSI, przez ktre mona zrobi prawie
  wszystko - nawet zapisywa na pytach CD.


  2.3.  Stwrz oglne urzdzenie SCSI.


  W "SCSI-HOWTO" na temat oglnych urzdze SCSI czytamy:

  "Sterownik oglnego urzdzenia SCSI dostarcza interfejs do wysyania
  polece SCSI do wszystkich urzdze SCSI - dyskw, tam, CDROM-w,
  media changer robots, itp."

  Mwic o oglnych urzdzeniach jako o interfejsach oznacza, e
  dostarczaj one alternatywny sposb dostpu do urzdze SCSI oprcz
  tego przez standardowe urzdzenia.

  Ten alternatywny sposb jest wymagany poniewa standardowe urzdzenia
  s stworzone do czytania blokw danych z dysku, tamy czy CD-ROM-u.
  Sterowanie nagrywark CD (czy skanerem) jest, w porwnaniu z zapisem,
  troch bardziej egzotyczne, np. musz by przekazane polecenia
  ustawienia lasera. Aby mie porzdn (i przez to szybk) implementacj
  standardowych urzdze, wszystkie takie akcje musz si odbywa przy
  pomocy oglnych urzdze SCSI.

  Poniewa poprzez oglne urzdzenia SCSI mona zrobi wszystko ze
  sprztem SCSI nie s one przeznaczone do jakiego konkretnego celu -
  std nazwa oglne (generic).

  Przejd do katalogu /dev i sprawd czy masz oglne urzdzenia SCSI;
  polecenie ls powinno pokaza sga - sgh:


         bash> cd /dev
         bash> ls -l sg*
         crw-------   1 root   sys     21,   0 Jan  1  1970 sga
         crw-------   1 root   sys     21,   1 Jan  1  1970 sgb
         crw-------   1 root   sys     21,   2 Jan  1  1970 sgc
         crw-------   1 root   sys     21,   3 Jan  1  1970 sgd
         crw-------   1 root   sys     21,   4 Jan  1  1970 sge
         crw-------   1 root   sys     21,   5 Jan  1  1970 sgf
         crw-------   1 root   sys     21,   6 Jan  1  1970 sgg
         crw-------   1 root   sys     21,   7 Jan  1  1970 sgh



  Jeli nie masz tych urzdze, to stwrz je przy pomocy skryptu
  /dev/MAKEDEV:


  ______________________________________________________________________
         bash> cd /dev/
         bash> ./MAKEDEV sg
  ______________________________________________________________________



  Teraz urzdzenia powinny si pokaza.


  2.4.  Wcz korzystanie z oglnych urzdze SCSI i urzdzenia loop
  back.


  Jdro potrzebuje moduu, ktry umoliwia korzystanie z oglnych
  urzdze SCSI. Jeli twoje aktualne jdro ma ju t usug, to powinna
  si ona pojawi w pseudopliku /proc/devices:


  ______________________________________________________________________
         bash> cat /proc/devices
         Character devices:
          1 mem
          2 pty
          3 ttyp
          4 ttyp
          5 cua
          7 vcs
         21 sg          <----- skrt od "Scsi Generic device"

         30 socksys

         Block devices:
          2 fd
          7 loop        <----- moemy nawet uywa urzdzenia loopback
          8 sd
         11 sr          <----- skrt od "Scsi cd-Rom"
  ______________________________________________________________________

  Moe musisz wykona polecenia insmod sg, insmod loop i insmod sr_mod,
  eby zaadowa odpowiednie moduy do pamici. Sprawd jeszcze raz po
  tych poleceniach.

  Jeli jedno z nich si nie powiedzie, to musisz przekonfigurowa jdro
  i ponownie je skompilowa.


  ______________________________________________________________________
         bash> cd /usr/src/linux
         bash> make config

         [..]
         *
         * Additional Block Devices
         *
         Loopback device support (CONFIG_BLK_DEV_LOOP) [M/n/y/?] M

         [..]
         *
         * SCSI support
         *
         SCSI support (CONFIG_SCSI) [Y/m/n/?]
         *
         * SCSI support type (disk, tape, CD-ROM)
         *
         SCSI disk support (CONFIG_BLK_DEV_SD) [Y/m/n/?] Y
         SCSI tape support (CONFIG_CHR_DEV_ST) [M/n/y/?] M
         SCSI CD-ROM support (CONFIG_BLK_DEV_SR) [M/n/y/?] M
         SCSI generic support (CONFIG_CHR_DEV_SG) [M/n/y/?] M

         [..]
         ISO9660 cdrom filesystem (CONFIG_ISO9660_FS) [Y/m/n/?] M
  ______________________________________________________________________



  Zauwa, e pominem tutaj mniej wane pytania.


  2.5.  Skompiluj i zainstaluj jdro.


  Jeli masz jakie pytania co do tego, to przeczytaj "Kernel-HOWTO".
  Twoja dystrybucja powinna take dostarczy jak dokumenacj na ten
  temat.

  Wskazwka: podczas kompilacji moesz zaj si punktami 2.7 - 2.9


  2.6.  Zrestartuj komputer, eby zmiany zaczy dziaa.


  Nie panikuj jeli jdro Linux-a bdzie wypisywa komunikaty szybciej
  ni moesz je przeczyta, przynajmniej inicjalizacja urzdze SCSI
  moe by wywietlona ponownie poleceniem dmesg:










    scsi0 : NCR53c{7,8}xx (rel 17)
    scsi : 1 host.
    scsi0 : target 0 accepting period 100ns offset 8 10.00MHz
    scsi0 : setting target 0 to period 100ns offset 8 10.00MHz

      Vendor: FUJITSU   Model: M1606S-512        Rev: 6226
      Type:   Direct-Access                      ANSI SCSI
    Detected scsi disk sda at scsi0, channel 0, id 0, lun 0

      Vendor: NEC       Model: CD-ROM DRIVE:84   Rev:  1.0a
      Type:   CD-ROM                             ANSI SCSI
    Detected scsi CD-ROM sr0 at scsi0, channel 0, id 4, lun 0

    scsi : detected 1 SCSI disk total.
    SCSI device sda: hdwr sector= 512 bytes. Sectors= 2131992



  Powyej jest pokazana tylko ta cz komunikatw startowych dotyczca
  wykrycia fizycznie zainstalowanych urzdze SCSI.


  2.7.  Stwrz urzdzenie loopback.


  Przejd do katalogu /dev i sprawd czy masz urzdzenia loopback. Nie
  jest to konieczne, eby musia je mie ale wygodniejsze (zobacz punkt
  ``3.5''). Jeli ju je masz, to polecenie ls powinno pokaza loop0 -
  loop7:


  ______________________________________________________________________
         bash> cd /dev
         bash> ls -l loop*
         brw-rw----   1 root  disk    7,   0 Sep 23 17:15 loop0
         brw-rw----   1 root  disk    7,   1 Sep 23 17:15 loop1
         brw-rw----   1 root  disk    7,   2 Sep 23 17:15 loop2
         brw-rw----   1 root  disk    7,   3 Sep 23 17:15 loop3
         brw-rw----   1 root  disk    7,   4 Sep 23 17:15 loop4
         brw-rw----   1 root  disk    7,   5 Sep 23 17:15 loop5
         brw-rw----   1 root  disk    7,   6 Sep 23 17:15 loop6
         brw-rw----   1 root  disk    7,   7 Sep 23 17:15 loop7
  ______________________________________________________________________



  Jeli nie masz tych urzdze, to stwrz je przy pomocy skryptu
  /dev/MAKEDEV:


  ______________________________________________________________________
         bash> cd /dev/
         bash> ./MAKEDEV loop
  ______________________________________________________________________



  Powysze polecenie powiedzie si tylko w przypadku kiedy masz
  skompilowany modu loop.o (zobacz punkt ``2.4'' odnonie moduw).
  Jeli insmod loop nie pomaga, musisz poczeka a nowe jdro bdzie
  zainstalowane (zobacz punkt ``2.5'')





  2.8.  Zdobd oprogramowanie do wypalania CD.



  2.8.1.  Narzdzia obsugiwane z linii polece.


  Aby wygenerowa prototyp CD-R potrzebne jest nastpujce narzdzie:
  mkisofs-1.11.tar.gz
  <ftp://ftp.icm.edu.pl:/pub/Linux/tsx-11/packages/mkisofs>

  W zalenoci od modelu twojej nagrywarki (zobacz ``1.3'') potrzebne
  jest jedno z poniszych narzdzi do zapisania danych na CD:


    cdwrite-2.0.tar.gz
     <ftp://ftp.icm.edu.pl:/pub/Linux/sunsite/utils/disk-management/>

    cdrecord.tar.gz <ftp://ftp.fokus.gmd.de/pub/unix/cdrecord/>

  Upewnij si, e masz wersj 2.0 lub nowsz programu cdwrite.  Starsze
  wersje, a ju na pewno wersje beta nie bd dziaa poprawnie. Nie
  wierz podrcznikowi systemowemu od mkisofs, ktry stwierdza, e
  potrzebujesz wersji 1.5.

  Na temat implementacji tego programu na systemy Irix i AIX zajrzyj pod
  adres lidar.ssec.wisc.edu <http://lidar.ssec.wisc.edu/~forrest/>.

  Dystrybucja "Debian" dostarcza at dla wersji 1.05 mkisofs, ktra
  dodaje opcj -K (zobacz ``3.4''). Jest ona dostpna pod adresem
  ftp.icm.edu.pl
  <ftp://ftp.icm.edu.pl:/pub/Linux/debian/bo/source/otherosfs/> i nazywa
  si mkisofs_1.05-3.diff.gz.

  ata ta jest potrzebna tylko jeli chcesz zamontowa obraz CD przez
  urzdzenie loopback (zobacz ``3.5'').

  Eric Youngdale napisa poprawk do jdra, ktra czyni t at
  zbyteczn. Ale poprawka ta bdzie w jdrze dopiero w nastpnej wersji
  stabilnej.


  2.8.2.  Graficzny interface uytkownika (opcjonalnie).


  X-CD-Roast jest w peni graficznym narzdziem do zapisu dyskw CD.
  Jest on nastpc programu cdwtools-0.93. Mona go pobra z adresu
  www.fh-muenchen.de <http://www.fh-
  muenchen.de/home/ze/rz/services/projects/xcdroast/e_overview.html>.

  W tej chwili X-CD-Roast jest zbudowany na poatanej wersji cdwrite-2.0
  i przez to posiada dokadnie te same cechy (zobacz ``1.4''). Przysze
  wersje mog by zbudowane na podstawie alternatywnego proramu -
  cdrecord.


  3.  Imperator Nero...

  Imperator Nero na temat palenia swoich wasnych klasycznych CD [AD64;
  on si na tym kompletnie nie zna] "Jeli do ognia si obrcisz,
  zabawia si nie przestan pki si palisz."

  [tum.: Z gry przepraszam za tumaczenie, ale pisarzem nie jestem.]

  Zwykle zapis CD pod Linux-em robi si w dwch krokach:

    pakowanie programw do jednego wielkiego pliku uywajc narzdzia
     mkisofs.

    zapisywanie wielkiego pliku na pyt CD przy pomocy cdwrite lub
     cdrecord.

  Moliwe te jest poczenie tych dwch krokw w jeden przy pomocy
  potoku, ale nie polecam tego, bo nie jest to niezawodne. Zobacz
  poniej.


  3.1.  Sprawd, do ktrego oglnego urzdzenia SCSI podczona jest
  nagrywarka.


  Zauwa: aktualny schemat nazewnictwa urzdze SCSI pod Linux-em jest
  niepotrzebnie skomplikowany i przez to niezbyt pewny. Fakt, i
  opisaem go tutaj w szczegach nie powinien by le zrozumiany jako
  poparcie tego schematu.

  Po przejciu przez wszystkie kroki rozdziau drugiego twj system
  powinien by w stanie obsuy zadanie zapisu pyty CD. Sekcja ta moe
  suy jako dowd, e wszystko dziaa poprawnie.

  Wydaj polecenie dmesg. Powinny pojawi si komunikaty jdra Linux-a
  wcznie z tymi wywietlanymi podczas startu systemu (ograniczenie:
  tylko ostatnie 200) i zawiera pewne informacje na temat nagrywarki CD
  podczonej do szyny SCSI.

  Na przykad:


           Vendor: YAMAHA  Model: CDR100       Rev: 1.11
           Type:   WORM                        ANSI SCSI revision: 02
         Detected scsi CD-ROM sr1 at scsi0, channel 0, id 3, lun 0



  Ta maszyna ma podczone 4 urzdzenia SCSI (nie moesz tego zobaczy
  wic ci mwi) z SCSI-ID od 0 do 3. Nagrywarka jest czwartym
  urzdzeniem SCSI i dlatego podczona jest do urzdzenia /dev/sgd
  (czwarte oglne urzdzenie SCSI jeli zaczniesz liczy od litery a). W
  tym wypadku polecenie:


  ______________________________________________________________________
         cdwrite  --eject  --device /dev/sgd
  ______________________________________________________________________



  otwiera stacj i jest testem czy wszystko jest poprawnie ustawione.
  Bardziej skomplikowany przykad:













    scsi0 : AdvanSys SCSI 1.5: ISA (240 CDB)
    scsi1 : Adaptec 1542
    scsi : 2 hosts.

      Vendor: HP      Model: C4324/C4325  Rev: 1.20
      Type:   CD-ROM                      ANSI SCSI revision: 02
    Detected scsi CD-ROM sr0 at scsi0, channel 0, id 2, lun 0

      Vendor: IBM     Model: DPES-31080   Rev: S31Q
      Type:   Direct-Access               ANSI SCSI revision: 02
    Detected scsi disk sda at scsi1, channel 0, id 0, lun 0

    scsi : detected 1 SCSI cdrom 1 SCSI disk total.
    SCSI device sda: hdwr sector= 512 bytes.



  W tym przykadzie dwa kontrolery SCSI obsuguj po jednym urzdzeniu
  kady. Co za marnotrastwo (kady z nich moe obsuy do 7 urzdze).
  To nie moje ustawienie wic nie pytajcie mnie czy mam za duo
  pienidzy... W kadym razie jak na przykad ten jest doskonay. :-)

  W powyszym przykadzie nagrywarka CD ma numer SCSI-ID 2, ale jest
  przypisana do pierwszego oglnego urzdzenia SCSI - /dev/sga, poniewa
  jest pierwszym fizycznym urzdzeniem SCSI, ktre Linux wykry. Mam
  nadziej, e ten przykad pokazuje jasno, e numer SCSI-ID nie ma nic
  wsplnego z przypisanym urzdzeniem oglnym.

  Pozostay dwa pytania: co stanie si jeli uyjesz zego urzdzenia?
  Jeli nie podasz ani opcji "--<MANUFACTURER>" ani nie zapiszesz
  adnych danych do tego urzdzenia, to zwykle pojawia si ostrzeenie i
  nie dzieje si nic zego:


  ______________________________________________________________________
         bash> cdwrite  --eject  --device /dev/sgb

         Unknown CD-Writer; if this model is compatible with any
         supported type, please use the appropriate command line
         flag.

         Manufacturer:  IBM
         Model:         DPES-31080
         Revision:      S31Q
  ______________________________________________________________________



  W tym wypadku urzdzenie /dev/sgb jest dyskiem SCSI (IBM).

  Jeli zapiszesz dane do zego urzdzenia, to nadpisujesz oryginaln
  zawarto i niszczysz przypuszczalnie nieodwracalnie swj system.
  Ostronie, mi si to ju przypadkowo stao.


  3.2.  Zbierz programy.


  Zwykle to zabiera wicej czasu ni si spodziewasz. Pamitaj, e
  plikw, ktrych zapomnisz nie mona ju dopisa. :-)

  Pamitaj take, e pewna ilo miejsca na pycie jest uywana do
  przechowywania informacji na temat systemu plikw iso9660 (zwykle
  kilka MB).


  3.3.  Zapisywanie danych na pycie.


  Termin iso9660 odnosi si do formatu w jakim zapisywane s dane na
  pycie. Dokadniej jest to system plikw na pycie.

  Oczywicie wygld plikw zapisanych w tym formacie jest ujednolicony
  przez jdro Linux-a, jak dla kadego innego systemu plikw. Tak wic
  jeli zamontujesz pyt CD do drzewa katalogw, nie moesz odrni
  jej plikw od innych. (Mechanizm unifikowania wygldu plikw zwany
  jest wirtualnym systemem plikw, lub krtko - VFS)

  Cechy systemu plikw iso9660 nie s takie bogate jak systemu plikw
  EXT2 uywanego przez Linux-a. Z drugiej strony, kompakt moe by
  zapisany tylko raz, wic niektre cechy nie miayby sensu. Oto
  ograniczenia systemu plikw iso9660:


    dozwolone jest tylko 8 poziomw podkatalogw (liczonych od katalogu
     gwnego pyty). Uyj RockRidge Extensions, eby zwikszy t
     ilo.

    maksymalna dugo nazw plikw to 32 znaki

    pojemno 650 MB


  3.4.  Stwrz system plikw iso9660.


  Zanim jaki nonik danych (dyskietka, dysk twardy czy kompakt) bdzie
  mg by uyty trzeba na nim zaoy system plikw (mwic po DOS-
  owemu: trzeba go sformatowa). System plikw jest odpowiedzialny za
  organizacj i zapis plikw na noniku.

  C, zapisywalne pyty CD jest zapisywalne tylko raz, wic jeli
  zapisaby na nim pusty system plikw, zostaoby sformatowane - ale
  pozostaoby puste na zawsze. :-)

  Wic to czego potrzebujemy, to narzdzie, ktre tworzy system plikw
  podczas nagrywania plikw na pycie. Narzdzie to nazywa si mkisofs.
  Przykadowe uycie moe by takie:


         mkisofs  -r -K  -o obraz_cd   moja_kolekcja/
                         `---------'   `-------------'
                              |               |
                        dokd zapisa   nagraj z tego katalogu



  Opcja -r ustawia prawa dostpu wszystkich plikw na odczyt dla
  wszystkich i wcza RockRidge Extensions. To jest zwykle to, co chcesz
  osign i uycie tej opcji jest zalecane, no chyba, e wiesz
  dokadnie co robisz. (wskazwka: bez -r pliki na kompakcie bd miay
  takie prawa jak moja_kolekcja!). Opcja -K naprawia bd w jdrze i
  zapobiega "zniszczeniu" ostatniego pliku (dokadnie to Linux nie moe
  go przeczyta). Opcja ta jest dostpna w mkisofs z zaoon at.
  Opcja ta jest rwnowana opcji -P z cdwrite. Wicej szczegw jest na
  stronie podrcznika systemowego o mkisofs.
  mkisofs sprbuje odwzorowa wszystkie nazwy plikw na format 8.3
  uywany przez DOS, aby zapewni jak najwiksz kompatybilno. W razie
  gdy pliki w formacie 8.3 nazywaj si tak samo, uywane s liczby, a
  informacja o takich plikach wysyana jest do stderr - zwykle ekran.


  NIE PANIKUJ:

  Pod Linux-em nigdy nie zobaczysz tych nazw w formacie 8.3, poniewa
  Linux umie korzysta z RockRidge Extensions, ktre zawieraj
  oryginalne atrybuty pliku (prawa dostpu, nazwy, itp.).

  Teraz moesz si zastanawia dlaczego rezultat nie jest wysyany
  bezporednio do nagrywarki. Z dwch powodw:


    mkisofs nie wie nic na temat obsugi nagrywarek CD (zobacz sekcj
     ``2.3'')

    To nie byoby poprawne (zobacz sekcj ``4'')

  Poniewa skoordynowanie w czasie nagrywarki CD jest punktem
  krytycznym, nie wysyamy danych bezporednio z mkisofs (pamitaj, e
  linux nie jest systemem czasu rzeczywistego i zadania mog by le
  rozlozone w czasie). W zamian za to zaleca si zapisywanie wyniku w
  osobnym pliku na dysku twardym. Plik ten jest obrazem pyty CD w skali
  1:1 i jest zapisywany w kolejnym kroku przy pomocy narzdzia cdwrite.

  Obraz CD jest zapisany w wielkim pliku, wic potrzebujesz tak sam
  ilo miejsca na dysku jaka jest ju zajta przez te programy. To jest
  wada.

  Monaby stworzy dodatkow partycj na dysku i tam zapisywa wynik
  dziaania mkisofs. Jednak ja jestem przeciwny takiemu rozwizaniu
  poniewa jedn literwk monaby sobie zniszczy ca partycj Linux-
  ow. Co wicej, to jest marnowanie miejsca na dysku, bo dane te s
  tylko czasowe i mona je usun po zapisaniu na pyt.


  3.5.  Przetestuj obraz kompaktu.


  Linux ma moliwo montowania plikw tak jakby byy one partycj.
  Cecha ta przydaje si do testowania obrazu pyty. Aby zamontowa w
  katalogu /cdrom taki plik stworzony wczeniej wpisz:


  ______________________________________________________________________
         mount -t iso9660 -o ro,loop=/dev/loop0 cd_image /cdrom
  ______________________________________________________________________



  Teraz moesz sprawdzi pliki w katalogu /cdrom - pojawi si tam
  dokdnie tak samo jak bd wyglda na pycie. Aby odmontowa ten
  plik po prostu napisz umount /cdrom. Uwaga: Jeli nie uye opcji -K
  przy poleceniu mkisofs, to ostatni plik w katalogu /cdrom moe si nie
  da odczyta w caoci.

  Uwaga:

  Niektre stare wersje mount nie umiej obsugiwa urzdze loopback.
  Jeli masz tak star wersj mount, to jest to wskazwka, eby
  uaktualni swoj dystrybucj.
  Kilku ludzi sugerowao ju, eby zamieci tu informacj skd wzi
  najnowsze narzdzia do montowania, ale ja zawsze odmawiam. Jeli twoja
  dystrybucja dostarcza takiej starej wersji mount, to zgo to do nich
  jako bd. Jeli twoja dystrybucja nie jest atwa do uaktualnienia,
  zgo to jako bd.

  Jeli doczybym tutaj wszystkie informacje potrzebne do poprawienia
  bdw w le zaprojektowanej dystrybucji to mini-HOWTO byoby o wiele
  wiksze i trudniejsze do czytania.


  3.6.  Uwagi na temat kompaktw nagrywalnych marki "kompakt".


  Niemiecki magazyn komputerowy "c't" ma list wskazwek dotyczcych
  kompaktw "noname" w wydaniu listopadowym 1996:


    pyty "noname" oglnie nie s najwyszej jakoci i nie powinny by
     uywane

    jeli nagrywalna pyta jest zniszczona, to odnosi si to pewnie do
     caej paczki (jeli kupie wicej); moe masz szczcie i moesz
     uy przynajmniej pierwsze 500MB tej pyty...

    nie dotykaj byszczcej powierzchni przed nagraniem.


  3.7.  Zapisz obraz CD na pyt.


  Ju nie ma duo do zrobienia. Zanim poka ci ostatnie polecenie,
  pozwl si ostrzec, e nagrywarki "lubi by karmione" cigym
  strumieniem danych poniewa maj tylko may bufor danych. Tak wic
  proces zapisu obrazu CD na pyt nie moe by przerwany, bo w wyniku
  otrzymamy le nagran pyt.

  Aby si upewni, e nic nie przerwie procesu zapisu, wyrzu wszystkich
  uytkownikw i odcz kart sieciow... Przeczytaj sobie podrcznik
  "Bastard operator from hell", eby si dowiedzie jak to zrobi ;-)

  Jeli jeste ju psychicznie przygotowany, ubierz si w czarn szat,
  pomn numer SCSI-ID nagrywarki przez numer SCSI-revision i zapal
  tyle samo wieczek, wymw dwa wiersze z "ASR-FAQ" i ostatecznie
  wpisz:


  ______________________________________________________________________
         cdwrite  --device /dev/sgd  obraz_cd
         albo
         cdrecord -v speed=2 dev=4,0 obraz_cd
  ______________________________________________________________________



  w zalenoci od programu, ktrego chcesz uy. Oczywicie musisz
  zamieni podane tutaj urzdzenie na to, do ktrego podczona jest
  twoja nagrywarka.

  Zauwa prosz, e adna nagrywarka nie potrafi ponownie ustawi lasera
  i nie moe kontynuowa od miejsca, w ktrym zostao przerwane
  nagrywanie. Przez to kada silniejsza wibracja a nawet wstrzs
  zniszczy pyt.


  3.8.  Jeli co pjdzie nie tak ...



  4.  Czsto zadawane pytania wraz z odpowiedziami.




  4.1.  Jak czuy jest proces wypalania?


  Odpowied: To zaley od twojej nagrywarki. Nowsze powinny mie bufor
  danych o pojemnoci ok. 1MB lub co koo tego i moe wytrzyma jakie
  1-2 sekund bez dopywu danych. Jeli chcesz zna jakie szczegy, to
  zajrzyj do podrcznika albo zapytaj producenta.

  Niezalenie od rozmiaru tego bufora musisz zagwarantowa stay
  przepyw danych w granicach 300 kb/s - 600 kb/s.

  Procesy intensywnie wykorzystujce dysk, jak np. uaktualnianie bazy
  "locate", obniaj maksymalny przepyw i na pewno zniszcz pyt;
  lepiej sprawd czy takie procesy nie s uruchamiane przez cron-a, at
  lub anacron-a podczas gdy wypalasz pyt.

  Z drugiej strony niektrzy kompilowali jdro podczas wypalania pyty i
  nic ich pytom si nie dziao. Do takich eksperymentw potrzebujesz
  jednak szybkiej maszyny.


  4.2.  Czy fragmentacja ma zy wpyw na prdko przepywu danych?


  Fragmentacja jest zwykle taka maa, e jej wpyw jest niezauwaalny.

  Jeli nie jeste pewny, to spjrz na komunikaty wypisywane podczas
  startu, procent fragmentaji jest podawany podczas sprawdzania systemu
  plikw. Moesz sprawdzi t warto bardzo niebezpiecznym poleceniem


  ______________________________________________________________________
         bash> e2fsck -n  /dev/sda5        # '-n' jest wane!
         [rne komunikaty usunite - zignoruj wszelkie bdy]
         /dev/sda5: 73/12288 files (12.3% non-contiguous)
  ______________________________________________________________________



  W tym przykadzie fragmetacja jest bardzo wysoka - ale na tym systemie
  plikw s tylko 73 mae pliki (uyte w /tmp) wic warto ta nie jest
  alarmujca.


  4.3.  Czy moliwe jest zapisanie obrazu CD na systemie plikw UMSDOS?


  Tak. Jedyny system plikw, kty jest nieodpowiedni do tego celu to
  NFS.

  Ja uywam UMSDOS, eby dzieli mejsce na dysku pomidzy Linux-em a
  DOS/Win na PC-cie (486/66) przeznaczonym do nagrywania pyt.


  4.4.  Czy nie ma jakiego sposobu, eby obej ograniczenia iso9660?


  Tak. Na pycie moesz umieci jakikolwiek system plikw. Ale inne
  systemy operacyjne nie bd potrafiy obsuy takiej pyty.

  Oto przepis:


    Stwrz pusty plik o rozmiarze 650 MB.


     ___________________________________________________________________
            dd if=/dev/zero of="empty_file" bs=1024k count=650
     ___________________________________________________________________



    Stwrz "na" tym pliku system plikw EXT2.


     ___________________________________________________________________
            bash> /sbin/mke2fs  pusty_plik
            pusty_plik is not a block special device.
            Proceed anyway? (y,n) y
     ___________________________________________________________________



    Zamontuj ten pusty plik przy pomocy urzdzenia loopback


     ___________________________________________________________________
         mount -t ext2 -o loop=/dev/loop1 empty_file /mnt
     ___________________________________________________________________



    Skopiuj to co chcesz do /mnt i odmontuj potem ten katalog.

    Uyj cdwrite albo cdrecord na pustym_pliku (ktry ju nie jest
     pusty) tak jakby by to obraz iso9660.

  Jeli chcesz wstawi pozycj do /etc/fstab dla takich pyt, to wycz
  ich sprawdzanie, np.


         /dev/cdrom  /cdrom  ext2  defaults,ro  0 0



  Pierwsze 0 oznacza "nie doczaj tego systemu plikw do kopii
  zapasowych", drugie (wane) oznacza, "nie sprawdzaj bdw podczas
  startu" (polecenie fsck nie powiedzie si podczas sprawdzania bdw
  na pycie).


  4.5.  Jak czyta i zapisywa pyty z muzyk?


  Zdobd pakiety "cdda2wav" i "sox", dostpnych w Polsce pod adresem
  ftp.icm.edu.pl <ftp://ftp.icm.edu.pl:/pub/Linux/sunsite/apps/sound/>.
  Pierwszy w podkatalogu cdrom/ a drugi w convert/.

  Pakiet cdda2wav umoliwia odczytanie podanego przedziau czasowego
  (albo caej cieki) z pyty muzycznej i zamian odczytanych danych na
  format pliku WAV. sox natomiast zamienia format pliku WAV na format
  zapisu na pytach muzycznych, tak e dane te mog zosta zapisane na
  pyt przy pomocy cdwrite.


  4.6.  Jak automatycznie wykrywa urzdzenia SCSI po starcie?


  Plik drivers/scsi/scsi.c zawiera tak informacj:



     "Uycie: echo "scsi add-single-device 0 1 2 3" >/proc/scsi/scsi
     Zamie "0 1 2 3" na swoje numery "Host Channel Id Lun".
     Ta cecha jest BET.
        UWAGA: Programu tego nie mona uywa do podczania urzdze SCSI
        podczas dziaania systemu poniewa urzdzenia te nie zostay
        przygotowane do tego i moesz sobie zniszczy sprzt!
     Ale moe mona wczy ju podczone urzdzenie. Jednak nie ma
     adnej gwarancji, e urzdzenie to nie zniszczy nadchodzcych
     danych."




  4.7.  Czy moliwe jest zrobienie kopii 1:1 danych z pyty?


  Tak. Ale powiniene zdawa sobie spraw z tego, i wszelkie bdy
  podczas odczytu oryginau (z powodu kurzu czy rys) spowoduj bdy
  take w kopii.

  Pierwszy przypadek: masz nagrywark i oddzielny napd CDROM. Wykonujc
  polecenie:


  ______________________________________________________________________
         cdwrite -v -D /dev/sgc --pad -b  $(isosize  /dev/scd0) /dev/scd0
         lub
         cdrecord -v dev=3,0 speed=2 -isosize /dev/scd0
  ______________________________________________________________________



  odczytujesz strumie danych z CD-ROM-u podczonego jako /dev/scd0 i
  zapisujesz go bezporednio poprzez /dev/sgc/ na nagrywark.

  Drugi przypadek: nie masz oddzielnego napdu CD-ROM. W tym przypadku
  musisz uy nagrywarki, eby odczyta dane:


  ______________________________________________________________________
         dd if=/dev/scd0 of=obraz_cd bs=1c count=`isosize  /dev/scd0`
  ______________________________________________________________________



  Polecenie to jest rwnowane mkisofs wic powiniene postpowa dalej
  tak, jak to opisano w rozdziale ``3''. Zauwa, e ta metoda nie
  zadziaa w przypadku pyt muzycznych.


  4.8.  Czy Linux umie odczyta pyty Joliet?


  Tak. Ale musisz zaata jdro i je ponownie skompilowa. Wicej
  szczegw znajdziesz pod adresem www-plateau.cs.berkeley.edu
  <http://www-plateau.cs.berkeley.edu/people/chaffee/joliet.html>.


  4.9.  Jak si czyta/montuje CD-ROM-y przez nagrywark?


  Tak jak to robisz ze zwykymi napdami. adnych sztuczek. Zauwa, e
  musisz uy urzdze scd (SCSI CD-ROM), aby zamontowa pyt do
  czytania. Przykadowa pozycja z /etc/fstab:


         /dev/scd0  /cdrom  iso9660  ro,user,noauto  0  0




  5.  Rozwizywanie problemw.



  5.1.  Nie dziaa: pod Linux-em.


  Sprawd najpierw czy nagrywarka dziaa w innych systemach. A
  konkretnie:


    Czy kontroler rozpoznaje nagrywark jako urzdzenie SCSI?

    Czy oprogramowanie do nagrywarki j rozpoznaje?

    Czy moliwe jest nagranie pyty przy pomocy dostarczonego
     oprogramowania?

  Jeli "to nie dziaa" nawet w innych systemach, to masz jaki konflikt
  sprztowy albo popsuty sprzt.


  5.2.  Nie dziaa: pod DOS-em i przyjacimi.


  Najprzypuszczlaniej bdy te s powodowane:


    brakiem polecenia odczenia/ponownego podczenia na szynie SCSI

    niewystarczajco chodzonym sprztem

    popsutym sprztem (to powinno by wykryte w punkcie 5.1)

  W rnych warunkach urzdzenia SCSI odczaj si i podczaj
  ponownie samemu (elektronicznie) do szyny SCSI. Jeli taka cecha nie
  jest dostpna (sprawd parametry kontrolera i jdra) niektre
  nagrywarki maj problemy podczas wypalania czy utrwalania danych na
  kompakcie.

  Szczeglnie sterownik NCR 53c7,8xx SCSI ma standardowo wyczon t
  cech, wic moesz najpierw to sprawdzi:


         NCR53c7,8xx SCSI support                  [N/y/m/?] y
            always negotiate synchronous transfers [N/y/?] (NEW) n
            allow FAST-SCSI [10MHz]                [N/y/?] (NEW) y
            allow DISCONNECT                       [N/y/?] (NEW) y




  6.  Podzikowania.


  Andreas Erdmann <erdmann@zpr.uni-koeln.de> dostarczy przykady z
  nagrywark YAMAHA.

  Art Stone <stone@math.ubc.ca> dostarczy pomys na umieszczanie
  systemw plikw innych ni iso9660 na pytach.

  Bernhard Gubanka <beg@ipp-garching.mpg.de> zauway potrzeb
  posiadania nowszych narzdzi mount do montowania przy pomocy
  urzdzenia loopback.

  Brian H. Toby wygadzi sownictwo.

  Bruce Perens <bruce@pixar.com> poda informacj o licie dyskusyjnej
  na temat nagrywarek CD.

  Dale Scheetz <dwarf@polaris.net> pomg w ulepszeniu sekcji na temat
  tworzenia obrazu CD.

  Edwin H. Kribbs zgosi, e opcja <bf/-K/ wymaga aty dla mkisofs.

  Gerald C Snyder <gcsnyd@loop.com> sprawdzi nagrywanie CD-ROM-u EXT2
  (zobacz <ref id="4.4" name="4.4">)

  Ingo Fischenisch <ingo@mi.uni-koeln.de> dostarczy przykad z dwoma
  kontrolerami obsugujcymi 2 urzdzenia.

  Janne Himanka <shem@oyt.oulu.fi> - adres do aty dla jdra potrzebnej
  do czytania pyt Joliet.

  Joerg Schilling <schilling@fokus.gmd.de> - informacje na temat
  cdrecord.

  Jos van Geffen <jos@tnj.phys.tue.nl> zauway problem w 4.9

  Markus Dickebohm <m.dickebohm@uni-koeln.de>

  Pierre Pfister <pp@uplift.fr> pomg przy tworzeniu przepisu jak
  zrobi kopi 1:1

  Rick Cochran <rick@msc.cornell.edu> - wskazwka na temat domylnego
  wyczenia cechy rozczania/ponownego podczania w sterowniku ncr.

  Stephan Noy <stnoy@mi.uni-koeln.de> informacje i dowiadczenia na
  temat nagrywania pyt muzycznych.

  Stephen Harris <sweh@mpn.com> dostarczy wskazwk na temat zapisu
  pyt muzycznych.

  The Sheepy One <kero@escape.com> zasugerowa uycie popsutych pyt
  jako podstawk pod napoje.

  Volker Kuhlmann <kuhlmav@elec.canterbury.ac.nz> zauway, e pakiet
  "cdwrite" nie zawiera mkisofs.


  6.1.  Od tumacza.


  Tumaczenie to jest chronione prawami autorskimi (C) Bartosza
  Maruszewskiego.  Dozwolone jest rozprowadzanie i dystrybucja na
  prawach takich samych jak dokument oryginalny.

  Jeli znalaze jakie race bdy ortograficzne, gramatyczne,
  skadniowe, techniczne to pisz do mnie:

  B.Maruszewski@zsmeie.torun.pl

  Oficjaln stron tumacze HOWTO jest http://www.jtz.org.pl/

  Aktualne wersje przetumaczonych dokumentw znajduj si na teje
  stronie. Dostpne s take poprzez anonimowe ftp pod adresem
  ftp.ippt.gov.pl w katalogu /pub/Linux/JTZ/.
  Przetumaczone przeze mnie dokumenty znajduj si take na mojej
  stronie WWW. <http://www.zsmeie.torun.pl/~bart/tlumaczenie.html> S
  tam te odwoania do Polskiej Strony Tumaczeniowej.

  Kontakt z nasz grup, grup tumaczy moesz uzyska poprzez list
  dyskusyjn jtz@ippt.gov.pl. Jeli chcesz sie na ni zapisa, to wylij
  list o treci subscribe jtz Imi Nazwisko na adres
  listproc@ippt.gov.pl

  Zmiany w tym dokumencie wprowadzone przez tumacza to:
























































